 Jill Peeters met enkele El Molo-kinderen © Eddy Van Gestel |
Op 28 september waren VTM-weervrouw Jill Peeters en uitgever-fotograaf Eddy Van Gestel te gast bij Rc Westmalle-Kempenland. Samen met enkele medestanders hebben beiden de private stichting ‘Aqua Afrika’ opgericht. Die wil de El Molo, de kleinste stam van Kenia, aan gezond drinkwater helpen.
Jill Peeters is sinds haar vroege jeugd gefascineerd door het weer. Al gauw stond haar toekomstdroom vast: weervrouw worden. Dat lukte op haar 25ste, toen ze aan de slag kon bij VTM. In 2005 schreef ze haar eerste boek, Jill doet het weer. Een jaar later werd ze voor de Europese Commissie Goodwill Ambassadrice tegen Global Warming. In september vorig jaar verscheen daarover een boek van haar hand: Onze planeet wordt heet. Dat werd uitgegeven door Het Bronzen Huis, de Antwerpse uitgeverij van Eddy Van Gestel. Hij is gepassioneerd door Afrika, een continent dat hij als fotograaf meermaals doorkruist heeft. Zo kwam hij in contact met de El Molo. Hun schrijnende leefomstandigheden zetten hem aan tot de oprichting van Aqua Afrika.
Minder ademen?
Als inleiding pakt Jill Peeters uit met een aantal cijfers die aantonen dat er wel degelijk iets mis is met het klimaat. ‘In 1830 bedroeg de gemiddelde jaartemperatuur in België 8,8°C’, stelde ze. ‘Nu is dat opgelopen tot 10,8°C. Ook valt er meer neerslag dan vroeger, vooral in de winter. De voorbije honderd jaar nam de jaarlijkse neerslag toe met bijna 20%. Het zeepeil steeg in die periode 18 cm.’
Sinds het ontstaan van de aarde hangt het klimaat af van natuurlijke factoren, zoals de zon, vulkaanuitbarstingen en meteorietinslagen. De voorbije eeuw is de menselijke activiteit echter een belangrijke factor geworden, bijvoorbeeld door de uitstoot van broeikasgassen. ‘Alleen al door uit te ademen, stoten we CO2 uit. Sommige wetenschappers stellen zelfs dat we door rustiger te ademen – een derde minder – 12 miljoen ha bos zouden redden. In elk geval, er zijn ondertussen ongeveer zes miljard wereldburgers. Het is onvermijdelijk dat die een stempel drukken op onze planeet.’
Klimaatschommelingen zijn van alle tijden. Denk maar aan de ijstijden, die we kennen uit de geschiedenisboeken. Historisch gezien beleven we nu zelfs een relatief koele periode. Meestal was het op aarde warmer dan vandaag. In de jaren tachtig kondigden sommigen zelfs een nieuwe grote ijstijd aan. ‘Die komt er ook’, aldus Jill Peeters. ‘Alleen zullen we er waarschijnlijk nog 23.000 tot 60.000 jaar op moeten wachten. Wist u trouwens dat het tijdens de laatste ijstijd gemiddeld slechts vier graden kouder was dan nu? En dergelijke daling zou betekenen dat België onder een dikke laag ijs komt te liggen. Om maar te zeggen: elke graad telt.’
Volgens het Intergouvernemental Panel for Climate Change (IPCC) zal de temperatuur tegen 2100 wereldwijd toenemen met 1,4 tot 5,8 graden, afhankelijk van de bevolkingsgroei en de maatregelen tegen Global Warming. ‘Dat zal grote gevolgen hebben voor de neerslaghoeveelheden, het zeepeil en de bodemgesteldheid, wat kan leiden tot water- en voedselproblemen’, besluit de weervrouw.
Een sluipend gif
De gevolgen van de klimaatverandering ondervindt de El Molo-stam nu al. De stam, die slechts driehonderd leden telt, leeft in het kurkdroge noorden van Kenia, aan de oevers van het Turkanameer. Overdag kan het er 40 tot 45°C worden. ’s Nachts steekt er vaak een felle wind op. De stam voorziet in zijn levensonderhoud door te vissen op het meer.
‘Door de toenemende verdamping van het water en de langere droogteperiodes, daalt het waterpeil van het Turkanameer jaarlijks met zo’n 60 cm’, zegt Eddy Van Gestel. ‘De zout- en fluorconcentraties zijn daardoor zo hoog geworden dat het onverantwoord is om nog van het water te drinken. In het dorp is er echter geen ander water voorhanden. Het merendeel van de El Molo lijdt dan ook aan een extreme vorm van tanderosie en botontkalking.’ Fluor, dat vrijkomt uit de vulkanische bodem van het meer, is in hoge doses een sluipend gif. De concentratie ligt er 11 keer hoger dan toegelaten in de Europese Unie. Volgens deskundigen is dit ook de oorzaak van het hoge aantal kankergevallen in de streek.
‘Zuiver drinkwater is een absolute voorwaarde om de gezondheid van deze mensen te verberen. Als er niet wordt ingegrepen, zijn zij op termijn wellicht ten dode opgeschreven. Toch wel cynisch, als je weet dat Afrika, het continent met de kleinste CO2-uitstoot, volgens specialisten de hoogste prijs zal betalen voor de klimaatverandering.’
Omdat het te complex zou zijn om het water van het Turkanameer te zuiveren, is een andere oplossing nodig. ‘Gelukkig ligt er vijftien kilometer van het dorp een bron met drinkbaar water. Verhuizen is voor de El Molo geen optie, want dan leven ze te ver van hun visgrond. Nu al moeten ze hun dorp door het krimpende water elk jaar een eind verplaatsen. Daarom heeft Aqua Afrika in de lente 35 ezels, jerrycans en een handpomp bezorgd aan de stam. Daarmee wordt er nu om de twee dagen water gehaald. Die oplossing is echter niet duurzaam. Vier ezels zijn intussen al overleden.’
Daarom wil Aqua Afrika in de ondergrond nabij het dorp drinkbaar water zoeken. Geen gemakkelijke opdracht, gezien de rotsachtige ondergrond en de vele zouthoudende afzettingen uit het verleden. Zelfs als het waterprobleem wordt opgelost, zal bijkomende medische zorg onontbeerlijk zijn. Bovendien moeten de El Molo ook de middelen krijgen om tot een evenwichtiger voedingspatroon te komen.
Aqua Afrika is een privé-initiatief dat voor 30 à 40% gefinancierd wordt door serviceclubs. Voorzitter Paul Cantens van Rc Westmalle-Kempenland stelde alvast een gift in het vooruitzicht.
Steven Vermeylen
Meer info over het project op www.aquaafrika.be en over klimaatverandering op www.jillpeeters.be.
