Nieuws

Naar een nieuwe generatie hoorapparaten Grotere afbeelding ‘Wat zeg je?’ Als je niet zo goed hoort, is het lastig om je staande te houden op vergaderingen, in het theater of op feestjes. De geluiden worden één grote brei, zonder dat je iets verstaat. Pas dan besef je dat een gezond oor op een wonderlijke manier alle stemmen uit elkaar weet te houden en gericht naar bepaalde geluiden kan luisteren. Wie het oor wil helpen, is aangewezen op een apparaatje in de oorschelp. Het nadeel daarvan is dat het alle geluiden evenveel versterkt. De sonore bas van de buurman hoor je daarom even sterk als de kopjes die op schoteltjes worden gezet. Het blijft een grote brei, alleen wat versterkt. Om spraak te verstaan, moet je het stoorgeluid kunnen onderdrukken. Daarvoor kun je gebruik maken van de toonhoogte. Stoorgeluiden hebben vaak een heel lage of een heel hoge toon. Die kan men er uitfilteren. Daarnaast kun je gebruik maken van de ‘muzikaliteit’ van de menselijke stem. Net als een piano of een fluit, heeft de stem boventonen. Bij elke trilling komen er ook trillingen voor met een dubbele of driedubbele frequentie. Slimme elektronica in gehoorapparaten kan dergelijke eigenschappen herkennen en gebruiken om stoorgeluiden uit te filteren. Lastiger is het als er verschillende mensen door elkaar spreken. Er zijn dan twee manieren om toch die ene spreker daaruit naar voren te halen. Je kunt een richtingsgevoelige microfoon gebruiken voor het hoorapparaat en je kunt in de signaalverwerking proberen om de verschillende stemsoorten uit elkaar te houden. De ideale oplossing is waarschijnlijk een combinatie van beide. Richtingsgevoelige microfoons kun je maken met een rijtje van bijvoorbeeld vijf gewone microfoons, die op een bijzondere manier aan elkaar gekoppeld worden. Geluiden die recht van voren komen, arriveren tegelijk bij alle vijf microfoons. Geluiden van rechts komen eerder aan bij de rechter microfoon en pas een fractie later bij de linker. Door gebruik te maken van dit tijdsverschil, kun je de microfoon richtingsselectief maken. Als de spreker rechts zit, worden bijvoorbeeld geluiden die het eerst aankomen bij de linkermicrofoon direct weggefilterd. Het is een handige methode, want je hoeft aan de opstelling van de microfoons niets te veranderen om het rijtje gevoelig te maken voor een andere richting. Als de spreker naar links loopt, gaat de elektronica voortaan letten op geluid dat het eerst bij de linkermicrofoon aankomt. Een soortgelijke techniek gebruiken sterrenkundigen om een rij radiotelescopen uiterst precies te richten op één astronomisch object, zonder last te hebben van radiostraling uit andere richtingen. Het volgen van de spreker blijft echter nog een probleem. Je moet natuurlijk voorkomen dat de gebruiker van het hoorapparaat constant de elektronica moet instellen omdat de spreker naar links of rechts loopt. Het liefst moet het hoorapparaat zelf in de gaten hebben dat de spreker van plaats verandert. De elektronica kan bijvoorbeeld constateren dat de tijdverschillen tussen de eerste en de laatste microfoon geleidelijk minder worden. Zo kan de spreker continu gepeild worden en de richtingsgevoeligheid automatisch goed worden ingesteld. Het wordt lastig als twee sprekers elkaar kruisen, terwijl je naar één van hen aan het luisteren bent. De elektronica moet dan wel de goede persoon blijven volgen. Dat kan bijvoorbeeld door gebruik te maken van stemkenmerken van de spreker. Dergelijke slimme hoorapparaten worden nu in een groot Europees project ontwikkeld en uitgetest. De apparaten zijn voorlopig echter zo ingewikkeld, dat de elektronica nog niet allemaal in de oorschelp kan worden weggewerkt. Bron: Stichting Fundamenteel Onderzoek der Materie